گۇللەر ئاۋازىدىكى شائېرنىڭ مەڭگۇ تىشى

شائېر ئوسمانجان ساۋۇتنىڭ «گۇللەر سوزلەيدۇ »توپلىمىغا باھا ئابدۇرېشىت سۇلايمان گۇل توغىرسىدىكى لىرىكىلىق بايانلاردا ئۇيغۇر شېئىريىتىدىكى ئۇستازلارنىڭ باسقان ئىزلىرى ۋۇجۇدىمىزغا «گۇل ئەنئەنىسى »توغۇرلۇق چۇشۇنۇش ،تەپەككۇر قىلىش ئىمكانىيىتى چوڭ شېئىريەت دۇردانىلىرىنى تەقدىم ئەتتى ،ئۇيغۇر شېئىريىتىنىڭ قايتىدىن گۇللىنىش،راۋاجلىنىش دەۋرىنى ياراتقان مەۋلانە ئەبەيدۇللا لۇتىفى «گۇل ۋە نەۋرۇز »داستانىدا گۇلدىن ئىبارەت جانسىز جىسىمغا تىل پاساھىتىدىكىداۋامى

خەتكۈچلەر: ، ،
تەۋەلىك: ئەدەبىي تەتقىقات

«ئۇيغۇرلارنىڭ شىئېريەت تارىخى»دىن بايانلار

(ئۇيغۇر يىڭى شىئېريىتى ھەققىدە قىسقىچە تەھلىل ) ئەنئەنىمىزدىكى –شېئىريەت ھۇجەيرىلىرى ئابدۇرېشىت سۇلايمان شېئىريەت- سۇزۇك روھى پائىلىيىتىمىزنىڭ ھەركەتچان ھۇجەيرىسىگە ئايلانغاندا، تەننىڭ گۇزەللىك تەرىپىدىن قامال قىلىنىش جەرياننى تاماملىغان تەپەككۇر، بوشلۇق بىلەن بىر گەۋدىگە ئايلىنىدۇ .بۇ بىر مىدىسسېنالىق يۇزلىنىش .دۇنيا –ئىلىم پەن جەۋھەرلىرىدىكى بىئۆلىگىيەلىك يەكۇن .ئىنسانىيەتنىڭ تەپەككۇر ھەم تۇيغۇسىدىكى شەيئىلەر گۇزەللىكتىكى نۇر –شىئېريەتداۋامى

خەتكۈچلەر: ، ، ،
تەۋەلىك: ئەدەبىي تەتقىقات

شېئىريەت مەسىلىلىرى

ئەخمەتجان ئوسمان يېقىنقى يىللاردىن بۇيان ،ئۇيغۇر شېئىرىيىتىدە ئۆزگىچە سەزگۈرلۈك مەيدانغا كەلدى .ھازىر،ئەدەبىي تەنقىدچىلەر ۋە كىتابخانلار ئارىسىدا «ئەنئەنۋى شېئىرلار ».«گۇڭگا شېئىرلار »دېگەن ئىككى ئاتالغۇ كۆپ تەكرارلىنىپ ،ئۇيغۇر شېئىرىيىتى ئۆزلىگىدىن ئىككى چوڭ لاگېرغا بىلىنمەكتە .بەزىلەر يېڭى سەزگۈرلۈكىنى ئۇيغۇر شېئىرى ئەنئەنىسىگە تۈپتىن خىلاپ نەرسە دەپ قارىسا ،يەنە بەزىلەر ئۇنى ئەنئەنىمىزنىڭ يېڭى جەريانلىرىدىكى پەۋقۇلئاددەداۋامى

خەتكۈچلەر:
تەۋەلىك: ئەدەبىي تەتقىقات

ئامېرىكىدا نېمىشقا قەھرىمان شائىرلار يوق؟

روخاننا بلۇمى(ئامېرىكىلىق) ئامېرىكىلىقلارنىڭ ئارىسىدا ھازىر ئەڭ داڭلىق ئارتىسلار، ئەڭ قەدىرلىنىدىغان ناخشىچىلار، ئەڭ تونۇلغان تەنھەرىكەتچىلەر، ئەڭ ياخشى كۆرۈلىدىغان يازغۇچىلار كىم دەپ تەكشۈرۈپ باقسا، جاۋاب تېپىش تەس ئەمەس. پىكىرلەر ھەر خىل ، بىرلىككە كەلگەن پىكىر يوق بولسىمۇ، ئەمما ھەر بىر ئامېرىكىلىق بۇ سوئاللارغا جاۋاب بېرەلەيدۇ. ھەر قايسى ئادام ئازدېگەندە بىر نەچچە ئارتىسنىڭداۋامى

خەتكۈچلەر: ،
تەۋەلىك: ئەدەبىي تەتقىقات

راستىنلا «شەرقشۇناسلىقنىڭ سەنىمىگە دەسسەش» مۇ؟

ئەلى غوجاخۇن «تارىم ژۇرنىلى»نىڭ 2012-يىللىق1-سانىدا ئېلان قىلىنغان يالقۇن روزى ئاپتورلىقىدىكى «شەرقشۇناسلىقنىڭ سەنىمىگە دەسسەش» دېگەن ماقالىنى ئوقۇپ، (قىسقارتىپ «ماقالە»دەپ ئېلىنىدۇ)بۇ ھەقتىكى تونۇش- چۈشەنچىلىرىمنى ئوتتۇرىغا قويۇپ باققۇم كەلدى. «ماقالە»دە ئاپتور ئاۋۋال شەرقشۇناسلار ۋە شەرقشۇناسلىق ئىلمىنىڭ يامان «تەسىرى»ۋە «زەھىرى» ھەققىدە مۇلاھىزە يۈرگۈزىدۇ. ئاندىن ئامېرىكىلىق فىراپىسسور ئېدۋارد سەئىدنىڭ «شەرقشۇناسلىق» دېگەن كىتابىدىن نەقىل ئېلىپ، شەرقشۇناسلىقنىڭداۋامى

خەتكۈچلەر: ،
تەۋەلىك: ئەدەبىي تەتقىقات

شائىر ۋە ئۇنىڭ شېئرىيەت دۇنياسى

ئەمەتجان قۇربان (ئۇرغۇ) ئالەمدىكى بارلىق جانلىق ۋە جانىسىز مەۋجۇداتلار ، كىشلەر ئېڭىدا ئۇزۇندىن بۇيان ئەكس ئېتىلىپ كىلىۋاتقان خيالى چىنلىققا ئىگە . سوبكىتىپ ھىسي ئۇقۇملار شېئرىيەت ئىلىمىدە ئۆزىنىڭ ئەكسى ئەتتۈرۈلۈش قىممىتى ۋە رولى ( كۈچ قۇدرىتى ) باردىسەك ھەرگىز خاتالاشقان بولمايمىز . كىشلەرنىڭ سوبكىتىپ ئېڭىغا ۋە ئوبكىتىپ ئىجتىمائى پائالىيەتلىرىگە ۋاستە ۋەداۋامى

خەتكۈچلەر: ،
تەۋەلىك: ئەدەبىي تەتقىقات

ھەقىقەت – شائېرنىڭ ئىتىقاتى

شائىر مۇھەممەتئىمىن توختىنىياز (سۈزۈك) نىڭ ھاياتى ۋە ئەدەبىي ئىجادىيىتى توغرىسىدا ئومەر ئوسمان (ﻳﻪﻛﻪﻥ ﺗﯩﻠﯩﯟﯨﺰﯨﻴﻪ ﺋﯩﺴﺘﺎﻧﺴﯩﺪىن) «شائىر» دىگەن بۇ نام قەدىمدىن بۇيانۋەتەن ۋە مىللەت ئۈچۈن سۆيۈنۈش ۋە ئىپتىخاربولۇپ كەلگەن. ھەقىقەتەن «شائىر » دىگەن بۇ مۇقەددەس نامنى ئاڭلىغىنىمىزدا ، قېمىكىئېغىرلىقنى كۆتۈرۈشكە قادىر زىمىندەك سالماقلىق، بۇلۇتلارنى ياغلىق قىلىپ يەلپۈتۈپتۇرغان تاغلاردەك مەغرۇرلۇق، زىلال قەترىلىكداۋامى

خەتكۈچلەر: ،
تەۋەلىك: ئەدىپلىرىمىز

مەھمۇد دەرۋىش بىلەن شىئېرىيەت ھەققىدە سوھبەت

مەھمود دەرۋىش ئۆزگىچە ئۇسلۇب، ئۆزگىچە خۇسۇسىيەت ياراتقان ئەرەب دۇنياسىدىكى بىردىنبىر ئاتاقلىق شائىر، ئۇ 1942- يىلى فەلەستىننىڭ شەرقى شىمالىغا جايلاشقان « ئوككا » دېگەن شەھىرىدە تۇغۇلغان. ئۇ ئەرەبچە، ئىنگىلىزچە، ئىبرانىيچە، روسچە قاتارلىق تىللارنى ياخشى بىلىدۇ. ئۇ ئىسرائىلىيە ھۈكۈمىتىگە قارشى پىكىر- ھەركەتتە بولغان دېگەن تۆھمەت بىلەن بەش قېتىم قولغا ئېلىنغان. مەھمۇد دەرۋىشداۋامى

خەتكۈچلەر:
تەۋەلىك: ئەدىپلىرىمىز

ئابدۇللا تالىپنىڭ قىسقىچە تەرجىمھالى

ئابدۇللا تالىپنىڭ قىسقىچە تەرجىمھالى

ئابدۇللا تالىپ (1924-2005) كەلپىن ناھىيەسىدە تۇغۇلغان. 1943-يىلىدىن 1946-يىلىغىچە ئاقسۇ دارىلمۇئەللىمىندە ئوقۇغان. 1950-يىللىرى بېيجىڭ پېداگوگىكا ئىنستىتۇتىدا ئىككى يىل بىلىم ئاشۇرغان ۋە 1956-يىلى مەركىزىي مائارىپ ئىنستىتۇتىنى پۈتكۈزگەن. ئۇ ئىلگىرى-كېيىن بولۇپ، باشلانغۇچ مەكتەپ ئوقۇتقۇچىسى، ئاقسۇ دارىلمۇئەللىمىننىڭ ئەدەبىيات ئوقۇتقۇچىسى ۋە مۇدىرى، شىنجاڭ مائارىپ نەشرىياتى ئۇيغۇر تەھرىر بۆلۈمىنىڭ مۇھەررىرى ۋە شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق مائارىپداۋامى

خەتكۈچلەر:
تەۋەلىك: ئەدىپلىرىمىز

ئۆزبېك خەلق چۆچىكى «ئۇر توقماق» بىلەن ئۇيغۇر خەلق چۆچىكى «ئۇر توقماق» ئۈستىدە دەسلەپكى سېلىشتۇرما

ئۆزبېك خەلق چۆچىكى «ئۇر توقماق» بىلەن ئۇيغۇر خەلق چۆچىكى «ئۇر توقماق» ئۈستىدە دەسلەپكى سېلىشتۇرما

ئابلاجان يۈسۈپ تەھۇر سېلىشتۇرما ئەدەبىيات ــ دۆلەت ۋە مىللەت چېگرىسىدىن ھالقىپ كەتكەن ھالدا تۈرلۈك ئەدەبىيات ھادىسىلىرىنى سېلىشتۇرۇپ بىر قانچە مىللەتلەر ئەدەبىياتى ئارىسىدىكى ئۆز ئارا تەسىر كۆرسىتىش ياكى ئوخشاشلىق قاتارلىق ئالاھىدىلىكلەرنى تەتقىق قىلىپ، ئەدەبىيات ئىلمى ۋە مەدەنىيەت ئىلمى تەقەززا بولغان خۇسۇسىيەتلەرنى شەرھلەشكە تىرىشىدۇ. ھەممىمىزگە مەلۇمكى خەلق ئەدەبىياتى خەلق ئېغىز ئەدەبىياتى ۋەداۋامى

خەتكۈچلەر: ،
تەۋەلىك: ئەدەبىي تەتقىقات

زوردۇن سابىرنىڭ ھايات مۇساپىسى

زوردۇن سابىر

مۇھەممەد ھوشۇر غۇلجا شەھرىنىڭ شەرقىي جەنۇبىغا 33 كىلىومېتىر كېلىدىغان ھەيۋەتلىك ئابرال تاغلىرىنىڭ ئېتىگىدە ھاۋاسى ساپ، سۈيى ئەلۋەك، يېرى مۇنبەت بىر كەنت بار. ئىلگىرى بۇ يەر غۇلجا ناھىيەسىنىڭ بايتوقاي يېزىسىغا قاراشلىق بولۇپ ساقى يۈزى، تۆۋەنكى ئون دىگەن ناملار بىلەنمۇ ئاتالغان. «مەدەنىيەت زور ئىنقىلاۋى» مەزگىلىدە ئۇنىڭ ئىسمى بوستانغا ئۆزگەرتىلىپ ، يېڭى قۇرۇلغانداۋامى

خەتكۈچلەر: ،
تەۋەلىك: ئەدەبىي تەتقىقات، ھايات ھېكايىلىرى

ئۇيغۇر ئەدەبىياتىدىكى 100 مەشھۇر ئەسەرنىڭ تېزىملىكى

ئۇيغۇر ئەدەبىياتىدىكى 100مەشھۇر ئەسەرنىڭ تېزىملىكى

كېرىمجان ئابدۇرېھىم (بۇ ئەسەرلەرنىڭ ھەممىسى دېگۈدەك 20-ئەسىردە يېزىلغان ئەسەرلەر) ئانا يۇرت : زوردۇن سابىر ئىز : ئابدۇرېھىم ئۆتكۈر ئويغانغان زېمىن : ئابدۇرېھىم ئۆتكۈر قۇم باسقان شەھەر : مەمتىمىن ھوشۇر ئىزدىنىش : زوردۇن سابىر مەھمۇد قەشقەرى : پەرھاد جىلان ئابدۇقادىر داموللا ھەققىدە قىسسە : خېۋىر تۆمۈر قانلىق يەر : مەمتىمىن توختايوپداۋامى

خەتكۈچلەر: ،
تەۋەلىك: ئەدەبىي ئۇچۇرلار، ئەدەبىي تەتقىقات

نەۋائى ئىجادىيتىنىڭ ئىدىيىۋى مەنبىئى ھەققىدە قىسقىچە مۇلاھىزە

ئابلاجان ئۈمىديار قىسقىچە مەزمۇنى: ئۇيغۇر خەلقنىڭ 15-ئەسىردە ئۆتكەن مەشھۇر مۇتەپەككۇر شائىرى نەۋائى ئۆزىنىڭ 60يىللىق ھاياتى ۋە ئىجادىيىتىدە ئەدبىياتىمىز ئۈچۈن مەڭگۈلۈك ئۆرنەك بولغىدەك يۈكسەك بەدەئى نەمۇنە ياراتقان. نەۋائى ئەسەرلىرى يۇقۇرى بەدىئىي سەۋىيە ۋە يۈكسەك ئىستىتىك قىممەتكە، كۈچلۈك پەلسەپىۋى ئىدىيىۋى ئاساسقا، يۈكسەك دەرىجىدىكى ئۇنۋىرساللىق ھەم سىترولۇق خۇسۇسىيەتكە ئىگە. بۇ ماقالىدە نەۋائى ئىجادىيىتىنىڭداۋامى

خەتكۈچلەر: ،
تەۋەلىك: ئەدەبىي تەتقىقات

ئۇيغۇر دولان مۇقام – مەشرەپلىرىدىكى تۆت پەسىل ئوبرازى

ئۇيغۇر دولان مۇقام - مەشرەپلىرىدىكى تۆت پەسىل ئوبرازى

ھۈسەنجان نامان ﺋﯘﻳﻐﯘرلارﻧﯩﯔ ﻣﻪدەﻧﯩﻴﻪت ﻣﯩﺮاﺳﻠﯩﺮى ﺋﯩﭽﯩﺪە «ﺋﯘﻳﻐﯘر ﺋﻮن ﺋﯩﻜﻜﻰ ﻣﯘﻗﺎﻣﻰ» دۇﻧﻴﺎ ﺟﺎﻣﺎﺋﻪﺗﭽﯩﻠﯩﻜﯩﮕﻪ ﺗﻮﻧﯘﻟﻐﺎن، ﺋﺎلاﮬﯩﺪە ﻛﯚزﮔﻪ ﺗﺎﺷﻠﯩﻨﯩﭗ ﺗﯘرﯨﺪﯨﻐﺎن ﻣﻪدەﻧﯩﻴﻪت ﺑﺎﻳﻠﯩﻘﻰ، ﻣﻪدەﻧﯩﻴﻪت ﻣﯩﺮاﺳﻰ، ﻣﻪدەﻧﯩﻴﻪت ﺋﻪﯕﮕﯜﺷﺘﯩﺮﯨﺪۇر. ﺋﯘﻳﻐﯘر ﻣﻪدەﻧﯩﻴﻪت – ﺳﻪﻧﺌﯩﺘﯩﻨﯩﯔ ﮔﯜﻟﺘﺎﺟﻰ ﺑﻮﻟﻐﺎن «ﺋﻮن ﺋﯩﻜﻜﻰ ﻣﯘﻗﺎم» ﺗﯩﻠﻐﺎ ﺋﯧﻠﯩﻨﺴﺎ، ﻛﯩﺸﯩﻠﻪرﻧﯩﯔ ﻛﯚﯕﻠﯩﮕﻪ ﺳﯜﻛﯜﺗﻜﻪ ﭼﯚﻣﮕﻪن ﺗﻪﻛﻠﯩﻤﺎﻛﺎن ﭼﯚﻟﻠﯜﻛﻰ ﻛﯧﻠﯩﺪۇ. ﭼﯜﻧﻜﻰ، ﺗﻪﻛﻠﯩﻤﺎﻛﺎﻧﺪﯨﻜﻰ ﺋﺎﺟﺎﻳﯩﭗ ﺳﯩﺮ – ﮬﯧﻜﻤﻪﺗﻠﻪر «ﺋﯘﻳﻐﯘر ﺋﻮن ﺋﯩﻜﻜﻰداۋامى

خەتكۈچلەر:
تەۋەلىك: ئەدەبىي تەتقىقات، شەخس-ئوبرازلار

ئەلىشىر نەۋائىي ۋە ئۇنىڭ تەسىرى

ئەلىشىر نەۋائىي ۋە ئۇنىڭ تەسىرى ، م. فۇئاد كۆپرۈلۈ ، تۈركچىدىن يۈسۈپجان ياسىن ئۇيغۇرچىغا ئۆرىگەن

م. فۇئاد كۆپرۈلۈ تۈركچىدىن يۈسۈپجان ياسىن ئۇيغۇرچىلاشتۇرغان بۇ ماقالىنى بۈيۈك شائىر ۋە مۇتەپەككۇر ئەلىشىر نەۋائىي تۇغۇلغانلىقىنىڭ 570 يىللىقىغا بېغىشلايمەن فۇئاد كۆپرۈلۈ 20- ئەسىردە تۈركىيەنىڭ سوتسيال پەنلەر ساھەسىدە يىتىشكەن ئەڭ بۈيۈك ئالىمى. 1890- يىلى ئىستانبۇلدا تۇغۇلغان كۆپرۈلۈنىڭ نەسەبى ئوسمانلى ئىمپېرىيىسىنىڭ سۇلتانى مەھمەدⅣكە باش ۋەزىر بولغان كۆپرۈلۈ مەھمەد پاشاغا تاقىلىدۇ. فۇئاد كۆپرۈلۈداۋامى

خەتكۈچلەر:
تەۋەلىك: ئەدەبىي تەتقىقات، ئەدىپلىرىمىز

نەسىردىن ئەپەندى كىم ؟

نەسىردىن ئەپەندى كىم ؟

  نەسرىدىن ئەپەندىنىڭ تارىخىي شەخس ياكى خەلق ئەدەبىياتىدىكى غايىۋى ئوبراز ئىكەنلىكى توغرىسدا خەلقئارادىكى نوپۇزلۇق تەتقىقاتچىلار ئارىسدا ئوخشاشمىغان قاراشلار بولغان، ھەتتا نەسرىدىن ئەپەندى لەتىپىلىرى تارقالغان رايونلاردىكى خەلقلەر ئۇنى ئۆز يۇرتىدا ياشىغان دانىشمەن دەپ قاراپ كەلگەن. XIX ئەسىرنىڭ 80 – يىللىرىدا تۈركىيىلىك ئالىم مىجىت ھاسان يەرلىك ئارخىپلارنى تەكشۈرۈش ئارقىلىق، نەسرىدىن ئەپەندىنىڭ XIIIداۋامى

خەتكۈچلەر:
تەۋەلىك: ئەدەبىي تەتقىقات، شەخس-ئوبرازلار
يېڭى يازمىلار